Sociale grondrechten na de verzorgingsstaat (in samenwerking met De Balie)

Abstract

Dit themanummer - dat in samenwerking met politiek en cultureel centrum De Balie tot stand is gekomen - staat in het teken van de grondrechten. Dit jaar bestaat de Grondwet - ook wel nationale constitutie genoemd - honderdvijftig jaar. De Grondwet bindt de overheid aan regels en waarborgt de politieke en religieuze vrijheden en sociale rechten van burgers. De aangepaste Grondwet van 1983 is uitgebreid met een reeks sociale rechten (recht op bescherming tegen inkomensverlies, recht op onderwijs, op huisvesting, enzovoort) waarin de garantie van materiele rechtsgelijkheid tot uitdrulcking komt. Hiermee komt de sociale rechtsstaat die in de naoorlogse periode geleidelijk werd opgebouwd, ook in de hoogste wet tot uitdrukking.Juist nu de sociale grondrechten een prominente plaats hebben verkregen in de Nederlandse Grondwet, lijken ze weer aan betekenis in te boeten. De belangrijkste reden daarvoor is het probleem van de 'onbetaalbaarheid' van de verzorgingsstaat. Naast de noodzaak te bezuinigen raakte de politick er meer en meer van overtuigd dat ook beperkingen moesten worden gesteld aan het collectieve karakter van de sociale voorzieningen. Zo werden de wao, de ziektewet en de nabestaanden-regeling geprivatiseerd. Deze ingrepen zijn op een snelle en soms ondoordachte wijze doorgevoerd waarbij 'de markt als wondermiddel werd aangeprezen. Het ontbrak aan een grondig beraad over het rechtsgehalte van de nieuw ontworpen regelingen. Oftewel, de drastische herzieningen in de sociale zekerheid hebben niet geleid tot een heroverweging van de rechtsbeginselen van de sociale rechtsstaat.