Milieu: criminaliteit, schade en aanpak

Abstract

ARTIKELEN Joost van Onna en Johan van Wilsem -Inleiding Karin van Wingerde, Sammie Verbeek en Lieselot Bisschop - De aanpak van milieucriminaliteit in Nederland. Lessen van de afgelopen decennia Rudie Neve - Focus op criminaliteit in milieumarkten: het Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit Jenny van Houten-Peschier - Bestrijding van milieucriminaliteit in de praktijk. Ontwikkelingen in toezicht en opsporing Victor van der Geest, Joost van Onna en Johan van Wilsem - Regelovertreding, daders en handhaving bij milieucriminaliteit. Empirische inzichten uit twee recente studies Elbert de Jong en Michael Faure - De corrigerende rol van het aansprakelijkheidsrecht bij bedrijfsmatige vervuiling van de leefomgeving Daan van Uhm - Milieucriminaliteit en groene criminologie Tineke Lambooy, Ronald Jeurissen en Renske Mackor - Het verlenen van rechten aan natuurentiteiten onderzocht vanuit een juridisch-maatschappelijk en ethisch perspectiefSAMENVATTING Schade aan het milieu door menselijk handelen is een urgent maatschappelijk probleem dat misschien wel meer dan ooit in de publieke belangstelling staat. Het belang van een gezond milieu, het beschermen van de biodiversiteit en het tegengaan van de opwarming van de aarde worden inmiddels door de meesten als evident gezien. Milieucriminaliteit wordt wel omschreven als ‘een veelkoppig monster’ (Neve 2021). Zo zijn er veel uiteenlopende verschijningsvormen, zoals stroperij, gebruik van illegale gewasbeschermingsmiddelen, maar ook illegale export van gevaarlijk afval en het illegaal lozen of uitstoten van gevaarlijke stoffen. Dergelijke overtredingen kunnen worden gepleegd door grote multinationals, maar ook door kleine zelfstandigen of door criminele organisaties. In sommige gevallen is sprake van onwetendheid, opportunisme of onkunde, maar in andere gevallen van daders die stelselmatig, in georganiseerd verband en (vaak) in een internationale context regels overtreden. Een kenmerkend aspect van dit thema – en een van de rode draden in dit themanummer – is dat het niet altijd eenduidig is wanneer er sprake is van milieucriminaliteit. De milieuwetgeving wordt gehandhaafd via een duaal stelsel, waarbij zowel bestuursrechtelijk als strafrechtelijk opgetreden kan worden. De bijdragen in dit themanummer gaan zowel over milieucriminaliteit in Nederland als over overtredingen die via het bestuursrecht worden gehandhaafd. Ook gedragingen die legaal zijn maar grote schade aan het milieu veroorzaken (wel verwoord als ‘lawful but awful’ (Passas 2005), het schadeperspectief), komen aan bod.