• De herkomst van vertrouwen in de rechtsstaat 1993 – 2012 - onderzocht via tekstmining van de mediaberichtgeving en analyse van de publieke opinie

      Kleinnijenhuis, J.; Atteveldt, W. van; Welbers, K. (Vrije Universteit Amsterdam - afdeling Communicatiewetenschap, 2012)
      De probleemstelling voor dit onderzoek is of tekstmining inzicht kan bieden in de weergave door oude en nieuwe media van omgevingsontwikkelingen die het vertrouwen in de rechtsstaat zouden kunnen beïnvloeden. In dit onderzoeksverslag worden dagbladen, televisieprogramma's websites en twitter vergeleken, zo mogelijk over een bestek van twintig jaar (1993-2012, onderzoeksperioden 1993-94, 2004-05, 2009-12).
    • Hoe doen de buren dat? - Verslag van een zoektocht naar regionale good practices voor rechtshandhaving en veiligheid in Caribisch Nederland

      Zee, S. van der; Meinema, B.; Liem, M. (Universiteit Leiden - Institute of Security and Global Affairs, 2019)
      Op 10 oktober 2010 zijn drie kleine, heel verschillende Caribische eilandjes geïntegreerd in een Europees land dat duizenden kilometers ver weg ligt. Bonaire, Sint Eustatius en Saba zijn op die datum als openbare lichamen onderdeel geworden van het land Nederland. Ze gaan voortaan gezamenlijk door het leven als Caribisch Nederland, ook wel genoemd de BES-eilanden.De centrale vraagstelling in dit onderzoek luidt: Welke regionale good practices op het gebied van rechtshandhaving en veiligheid in andere Caribische eilanden, met een min of meer vergelijkbare bestuursvorm als Caribisch Nederland, zijn bruikbaar ten behoeve van Caribisch Nederland? Om deze vraag te kunnen beantwoorden zijn drie onderzoeksvragen geformuleerd: Hoe is de rechtshandhaving en de rechtsstaat ingericht in andere Caribische eilanden die staatsrechtelijke banden hebben met een basisland? Hoe hebben deze andere Caribische eilanden de samenwerking in de justitie- en veiligheidsketen met het basisland georganiseerd en hoe is de samenwerking en wederzijdse informatievoorziening in de justitie- en veiligheidsketen geregeld tussen Caribische eilanden die staatsrechtelijke banden hebben met hetzelfde basisland? Zijn er regionale good practices te vinden die bruikbaar zijn voor Caribisch Nederland en de Caribische regio op het gebied van detentievoorzieningen, jeugdstrafrecht, toegang tot het recht, crisisbeheersing en grensbewaking? INHOUD: 1. Inleiding 2. Methodische verantwoording 3. De case-eilanden 4. De casestudies: best practices 5. Conclusie en discussie
    • Mensbeelden in het strafrecht

      Claessen, J.A.A.C.; Wit, T.W.A. de; Cornet, L.J.M.; Kogel, C.H. de; Veraart, W.J.; Kelk, C.; Weijers, I.; Goedegebuure, J.L.; Corstens, G.J.M. (WODC, 2015)
      ARTIKELEN: 1. J.A.A.C. Claessen - Over mens- en wereldbeelden en hun bijbehorende misdaadrecht 2. T.W.A. de Wit - Durven we de vrijheid nog wel aan? De bijdrage van een religieus mensbeeld aan het strafrecht 3. L.J.M. Cornet en C.H. de Kogel - Is de mens voor een biocriminoloog per definitie onvrij? 4. W.J. Veraart - Bescherm het slachtoffer, begin bij de verdachte 5. C. Kelk - Veranderende mensbeelden van gedetineerden. Een kort historisch overzicht 6. I. Weijers - De terugkeer van de ‘kinderlijke delinquent’? Wisselende kindbeelden in een eeuw jeugdstrafrecht 7. J.L. Goedegebuure - Voorbij goed en kwaad. Het mensbeeld achter ‘zinloos geweld’ in de literatuur en filosofie 8. G..J.M. Corstens - Het veranderende mensbeeld in het strafrecht. Een bespiegeling op basis van ervaringen in de rechterlijke macht SAMENVATTING: Onze mensbeelden veranderen en het strafrecht verandert mee. Als uitgangspunt van dit themanummer over Mensbeelden in het strafrecht geldt dat het strafrecht in laatste instantie is ingebed in ons beeld van de mens, diens mogelijkheden, beperkingen en verantwoordelijkheden. Illustratief is het beeld van de dader, dat sinds de negentiende eeuw onmiskenbaar is veranderd en in de laatste decennia ook verhard is: de zondige en (sociaal) zwakkere medemens die ter verantwoording dient te worden geroepen maar die tegelijkertijd onze hulp en steun verdient, wordt tegenwoordig gezien als ernstige risicofactor of zelfs als een onverbeterlijke vijand van de samenleving. Ook het slachtoffer is onmiskenbaar niet meer wat hij is geweest. Werden slachtoffers lange tijd zo goed als genegeerd in het strafproces, tegenwoordig lijkt het slachtoffer uitgegroeid tot een geëmancipeerde drager van rechten die voor zichzelf een eigen positie opeist. Daarnaast lijken slachtoffers niet zelden door de politiek te worden uitgespeeld tegen daders om zo strenger te kunnen straffen, zij het dat er ook een onderstroom waarneembaar is die tracht slachtoffer en dader juist bij elkaar te brengen. Is er inderdaad sprake van verharding onder invloed van verschuivende mens c.q. dader- en slachtofferbeelden? Of zijn er ook tegengestelde tendensen? En hoe verhouden de verschillende mensbeelden zich tot het vraagstuk van vergeving?
    • Nood breekt wet? - Terroristische dreiging, noodtoestand en maatschappelijke effecten

      Noordegraaf, M.; Schiffelers, M.-J.; Douglas, S.; Rossem, J.W. van; Terpstra, N.; Graaf, B. de; Kummeling, H. (Universiteit Utrecht - Departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO Advies), 2017)
      Dit onderzoek analyseert de ervaringen van Westerse en vooral West-Europese landen (Frankrijk, België en Duitsland) met het uitroepen van de noodtoestand naar aanleiding van terroristische dreigingen. Dit gebeurt met het oog op relevante lessen die daaraan voor Nederland te ontlenen zijn. De hoofdvraag luidt: “Wat zijn de politieke en maatschappelijke gevolgen van het uitroepen van de noodtoestand door overheden, in het bijzonder als gevolg van terroristische dreigingen?” INHOUD: 1. Introductie 2. Analysekader 3. Onderzoeksopzet 4. Historische context (tussen 2000 en 2015) 5. Casus Frankrijk 6. Casus België 6. Casus Duitsland 7. Conclusies en implicaties
    • Rechtsstatelijke waarborging van buitengerechtelijke geschiloplossing

      Bauw, E.; Kluiver, C.C. de; Simon Thomas, M.A.; Woude, W. van der; Brenninkmeijer, A.F.M.; Mourik, J. van (Universiteit Utrecht - Montaigne Centrum voor Rechtspleging en Conflictoplossing, 2017)
      Buitengerechtelijke of ook wel ‘Alternatieve’ geschiloplossing (‘ADR’) is sinds enkele decennia gestaag in opmars binnen ons rechtsbestel. In dit onderzoek staan de volgende onderzoeksvragen centraal: In hoeverre zijn de rechtsstatelijke kernwaarden onafhankelijke rechtsbescherming, legaliteit (rechtszekerheid en rechtsgelijkheid) en scheiding van machten gewaarborgd als het gaat om buitengerechtelijke geschiloplossing? Hoe zien de rechtsstatelijke ijkpunten eruit die dienen ter (verdere) versterking van de rechtsstatelijke waarborging? INHOUD: 1. Inleiding 2. Relevante rechtsstatelijke waarborgen 3. Alternatieve geschiloplossing in Nederland 4. Case Studies 5. Synthese: passende rechtsstatelijke waarborgen voor ADR?
    • Sociale grondrechten na de verzorgingsstaat (in samenwerking met De Balie)

      Unknown author (WODC, 1998)
      Dit themanummer - dat in samenwerking met politiek en cultureel centrum De Balie tot stand is gekomen - staat in het teken van de grondrechten. Dit jaar bestaat de Grondwet - ook wel nationale constitutie genoemd - honderdvijftig jaar. De Grondwet bindt de overheid aan regels en waarborgt de politieke en religieuze vrijheden en sociale rechten van burgers. De aangepaste Grondwet van 1983 is uitgebreid met een reeks sociale rechten (recht op bescherming tegen inkomensverlies, recht op onderwijs, op huisvesting, enzovoort) waarin de garantie van materiele rechtsgelijkheid tot uitdrulcking komt. Hiermee komt de sociale rechtsstaat die in de naoorlogse periode geleidelijk werd opgebouwd, ook in de hoogste wet tot uitdrukking.Juist nu de sociale grondrechten een prominente plaats hebben verkregen in de Nederlandse Grondwet, lijken ze weer aan betekenis in te boeten. De belangrijkste reden daarvoor is het probleem van de 'onbetaalbaarheid' van de verzorgingsstaat. Naast de noodzaak te bezuinigen raakte de politick er meer en meer van overtuigd dat ook beperkingen moesten worden gesteld aan het collectieve karakter van de sociale voorzieningen. Zo werden de wao, de ziektewet en de nabestaanden-regeling geprivatiseerd. Deze ingrepen zijn op een snelle en soms ondoordachte wijze doorgevoerd waarbij 'de markt als wondermiddel werd aangeprezen. Het ontbrak aan een grondig beraad over het rechtsgehalte van de nieuw ontworpen regelingen. Oftewel, de drastische herzieningen in de sociale zekerheid hebben niet geleid tot een heroverweging van de rechtsbeginselen van de sociale rechtsstaat.
    • Steun voor de Nederlandse rechtsstaat onder statushouders - Identificatie, gedeelde waarden, evaluaties en institutioneel vertrouwen

      Noyon, S.M.; Meer, M. van der; Kulu-Glasgow, I.; Schans, D. (WODC, 2020)
      De afgelopen jaren zijn er veel asielmigranten naar Nederland gekomen, waarbij Syriërs en Eritreeërs de belangrijkste groepen vormen. Een groot deel van hen heeft een verblijfsvergunning asiel in Nederland gekregen. Er leven zorgen over de structurele integratie van asielmigranten, bijvoorbeeld wat betreft hun arbeidsmarktparticipatie en sociale integratie. Daarnaast zijn er ook zorgen over het draagvlak voor de Nederlandse rechtsstaat onder deze groep.Steun voor de rechtsstaat kan op verschillende manieren benaderd worden. In het huidige onderzoek is gekeken naar (1) identificatie als onderdeel van de Nederlandse rechtsstaat; (2) draagvlak voor de kernwaarden en -principes van de Nederlandse rechtsstaat; (3) evaluaties van de prestaties van de Nederlandse rechtsstaat; en (4) vertrouwen in de instanties van de Nederlandse rechtsstaat. INHOUD: 1. Inleiding 2. Steun voor de Nederlandse rechtsstaat 3. Methoden 4. Kennis van en ervaringen met de Nederlandse rechtsstaat onder statushouders 5. Steun voor de Nederlandse rechtsstaat onder statushouders 6. Discussie en conclusie
    • Van persoonlijke krenking tot vertrouwensbreuk - Verhalen van burgers met gebrek aan vertrouwen in instituties

      Peeters, T.; Smits van Waesberghe, E.; Mesic, A.; Wonderen, R. van; Jansen, M. (medew.); Lambregts, T. (medew.); Leijenhorst, A. (medew.); Pauels, M. (medew.); Zeeuw, A. de (medew.); Pieterse, J. (medew.) (Verwey-Jonker Instituut, 2020-12-30)
      In dit onderzoek hebben we het woord gelaten aan burgers met een gebrek aan vertrouwen in de democratische rechtsstaat en zijn instituties. Zij vertegenwoordigen een deel van de Nederlandse samenleving dat nog te weinig gehoord en begrepen is. Wie zijn het en wat voor een verhalen hebben ze te vertellen? Het zijn vragen die niet alleen theoretisch van belang zijn, maar ook maatschappelijk. Immers, de democratie werkt nooit voor iedereen even goed. Zij is als een machine die steeds bijgesteld moet worden, die nooit af is. Het betekent dat je van een democratie mag verwachten dat zij ontvankelijk is voor kritische geluiden. Daarnaast kan gebrek aan vertrouwen in sommige gevallen en onder sommige omstandigheden omslaan in gedrag dat de democratie of de rechtsstaat schaadt, bijvoorbeeld als dit zich vertaalt in geweld. De centrale probleemstelling voor dit onderzoek is: Wat zijn de kenmerken en verhalen van de (groepen) Nederlanders die geen of nauwelijks vertrouwen hebben in de democratische rechtsstaat en zijn instituties en welke consequenties heeft het inzicht hierin voor mogelijke handelingsperspectieven om dit vertrouwen te herstellen? INHOUD: 1. Inleiding, 2. Institutioneel vertrouwen onder de loep, 3. De narratieven over gebrek aan vertrouwen, 4. Naar een proces-gedreven benadering van gebrek aan vertrouwen, 5. Handelingsperspectieven, 6. Conclusie
    • Versterking internationale kennisfunctie internationale ontwikkelingen op het beleidsdomein van justitie en veiligheid

      Kluft, S.; Wilms, P. (Significant API, 2020-12)
      In opdracht van het WODC verkende onderzoeksbureau Significant APE de belangrijkste te verwachten ontwikkelingen die de komende vijf jaar van invloed zullen zijn op de beleidsagenda van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Het betreft – voornamelijk internationale – ontwikkelingen, zoals de toename van de internationale georganiseerde ondermijnende criminaliteit, een toename van de inzet van ransomware, migratie vanuit conflictgebieden naar de EU, de veranderende verhoudingen tussen grootmachten, de opkomst van nieuwe drugs en de toename van internationale drugscriminaliteit, de afbreuk van de echtsstaat in enkele EU-landen, een toegenomen gebruik van technologie door terroristische groeperingen en statelijke verstoring en inmenging. Hiernaast bracht het onderzoek de meest relevante data- en informatiebronnen in beeld voor het volgen van de geïdentificeerde ontwikkelingen. INHOUD: 1. Inleiding, 2. Onderzoeksmethode, 3. Resultaten, 4. Betrouwbare bronnen, 5. Infographic, 6. Slotbeschouwing
    • Vrijheid, gelijkheid en broederschap

      Ramadan, T.; Kwak, A.J.; Frissen, P.H.A.; Oenen, G. van; Rutenfrans, C.; Schinkel, W.; Scheffer, P. (WODC, 2007)
      ARTIKELEN: 1. T. Ramadan - Moderne samenlevingen; individuele rechten en collectieve rechten 2. A.J. Kwak - Vrijheid boven alles; over de rechtsstaat op een hellend vlak 3. P.H.A. Frissen - Verschil en ongelijkheid; een lofzang 4. G. van Oenen - Democratie en straf na de maakbare samenleving 5. C. Rutenfrans - Over de kloof tussen elite en volk 6. W. Schinkel - Tegen 'actief burgerschap' 7. Boekrecensie: P. Hilhorst over Het land van aankomst - P. Scheffer 8. Internetsites. SAMENVATTING: Dit themanummer belicht de verschillende conflicten in het denken over 'vrijheid, gelijkheid en broederschap'. Ingegaan wordt op mogelijke transformaties sinds de negentiende eeuw van de aloude uitgangspunten van deze basisbeginselen. Steeds staat daarbij de vraag voorop hoe in onze tijd de waarden van de Franse Revolutie worden ingevuld en geordend.
    • Wraak

      Nieuwenhuis, J.J.; Verrijn Stuart, H.M.; Vos, J.M.C.; Stokkom, B.A.M. van; Crombag, H.F.M.; Dennen, J.M.G. van der; Duyndam, J. (WODC, 2003)
      ARTIKELEN: 1. J.J. Nieuwenhuis - Tragedie en recht; twee manieren om wraak te temmen 2. H.M. Verrijn Stuart - Is daar iemand, iemand, iemand ...? Over vergeving en identiteit in de context van het strafproces 3. J.M.C. Vos - Het vragende slachtoffer en de wrekende staat; de functie van wrok in een moderne rechtsstaat 4. B.A.M. van Stokkom - De taboeïsering van wraak; is wraak moreel aanvaardbaar? 5. H.F.M. Crombag - Over wraak; resultaten van een empirisch onderzoek 6. J.M.G. van der Dennen - De evolutionaire aspecten van wraak; waarom wraak zoet is en bovendien heilige plicht 7. J. Duyndam - Voorwaarden voor vergeving; een stappenplan SAMENVATTING: Is wraak altijd zo verwerpelijk en zo mateloos? Wat is de rol van wraak in het dagelijks leven? Dient de overheid te reageren op de toenemende etalering van wraakgevoelens van slachtoffers in de media of leidt dit tot bevordering van een slachtoffercultuur? In hoeverre werkt wraak bevredigend? Bestaat er zoiets als gerechtvaardigde wraak? Op dergelijke vragen gaat dit themanummer in. De problematisering van het verschijnsel wraak leidt vroeg of laat tot het alternatief: vergeving, verzoening, maar ook, vergeten. Vergeving en verzoening komen in verscheidene artikelen impliciet aan de orde. Daarnaast zijn er twee bijdragen opgenomen van auteurs die expliciet ingaan op het thema vergeving.