• Biologie en criminologie

      Buikhuisen, W.; Popma, A.; Jansen, L.M.C.; Vermeiren, R..; Doreleijers, Th.A.H.; Schutter, D.J.L.G.; Honk, J. van; Brink, W. van den; Zaalberg, A.; Kogel, K. de; et al. (WODC, 2006)
      ARTIKELEN: 1. W. Buikhuisen - Criminologie, biologie en de centrale betekenis van de amygdala 2. A. Popma, L.M.C. Jansen, R. Vermeiren en Th.A.H. Doreleijers - Antisiociaal en agressief gedrag; recente vorderingen binnen neurobiologisch onderzoek 3. D.J.L.G. Schutter en J. van Honk - De biologie van de psychopaat 4. W. van den Brink - Verslaving: een chronisch recidiverende hersenziekte 5. A. Zaalberg - Eerst soep, dan het Evangelie; over de relatie tussen voeding en gedrag 6. K. de Kogel - Oxytocine en de neurochemie van vertrouwen en verwaarlozing 7. M. Schermer - Voorspellende en preventieve criminologie; parallellen met de geneeskunde 8. Internetsites SAMENVATTING: Ruim zes jaar na het themanummer 'Biologische factoren van agressief gedrag' (2000) is er nu opnieuw een speciale aflevering over de verhouding tussen biologie en criminologie. Een belangrijke aanleiding zijn de vele onderzoeken naar biologische factoren van psychopathie, agressie, antisociaal gedrag en verslaving die sindsdien hebben plaatsgevonden. Dankzij nieuwe technieken ontwikkelt de algemene kennis over de structuur en functies van de hersenen zich in snel tempo. Ook de kennis over genetica en gen-omgevingsinteracties (epigenetica) neemt verder toe.
    • Biologische factoren van agressief gedrag

      Donker, A.G.; Hessing, D.J.; Scholte, E.M.; Ploeg, J.D. van der; Matser, D.; Doreleijers, Th.A.H.; Goozen, S.H.M. van; Engeland, H. van; Matthys, W.; Slot, N.W.; et al. (WODC, 2000)
      ARTIKELEN: 1. Drs. A.G. Donker - Het agressie-gen en andere misverstanden 2. Prof. dr. D.J. Hessing - Genetische determinanten van antisociaal gedrag; mogelijkheden en beperkingen van onderzoek 3. Dr. E.M. Scholte en prof. dr. J.D. van der Ploeg - Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD); een stoornis met vraagtekens 4. Drs. D. Matser en prof. dr. Th.A.H. Doreleijers - Antisociaal en agressief gedrag; een literatuuroverzicht van neurobiologisch onderzoek 5. Dr. S.H.M. van Goozen, dr. W. Matthys en prof. dr. H. van Engeland - Antisociaal gedrag van kinderen; een neurobiologisch perspectief 6. Prof. dr. N.W. Slot en drs. H.M.P. van Leeuwen - Behandeling van gedragsstoornissen; hoe zwaar wegen biologische factoren? 7. Dr. C.H. de Kogel - Een biopsychologische benadering van psychopathie; perspectieven voor het tbs-veld SAMENVATTING: In dit nummer worden uiteenlopende biologische benaderingen van agressief en antisociaal gedrag bij elkaar gebracht. Wat leren deze onderzoeken? Hoeveel gewicht moet je toekennen aan biologische factoren bij de verklaring van crimineel gedrag? Voor welke probleemgroepen is een biopsychologische aanpak van belang? Welke preventieve maatregelen kun je nemen op basis van die kennis? Wat vermogen medicamenten en therapieën te veranderen?
    • Kansen en risico's van de toepassing van neurotechnologie in het strafrecht

      Bijlsma, J.; Geukes, S.H.; Meynen, G.; Raemaekers, M.A.H.; Ramsey, N.F.; Simon Thomas, M.A.; Toor, D.A.G. van; Vansteensel, M.J. (Universiteit Utrecht - Willem Pompe Instituut voor Strafrechtswetenschappen, 2022-05-04)
      De laatste jaren is er veel aandacht voor neurotechnologie. Het gaat hierbij om technieken die bijdragen aan kennis over de hersenen en/of die interacteren met de hersenen. De aandacht voor neurotechnologie wordt onder andere veroorzaakt door de voortdurende technologische vooruitgang. Omdat neurotechnologie (ook) potentie heeft voor toepassing binnen het justitie- en veiligheidsdomein heeft het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Justitie en Veiligheid opdracht gegeven om onderzoek te doen naar de kansen en risico’s van dergelijke toepassing van neurotechnologie. Dit rapport is het resultaat van dat onderzoek. In dit rapport staat de volgende onderzoeksvraag centraal: ‘Welke kansen en bedreigingen kunnen worden verwacht van neurotechnologie voor het domein van ministerie van Justitie en Veiligheid en welke impact (juridisch, ethisch en maatschappelijk) kan neurotechnologie hebben voor beleid?’ INHOUD: 1. Inleiding 2. Methode 3. Interactie en beeldvorming 4. Neurotechnologieën 5. Neurotechnologie in de justitie- en veiligheidsdomeinen 6. Mogelijke toekomstige doorontwikkelingen 7. Besluit sectie 1 8. Opsporing en waarheidsvinding 9. Risicotaxatie 10. Interventie 11. Ethiek
    • Kind in proces: van communicatie naar effectieve participatie - Het hoorrecht en de procespositie van minderjarigen in familie- en jeugdzaken

      Bruning, M.R.; Smeets, D.J.H.; Bolscher, K.G.A.; Peper, J.S.; Boer, R. de; Alink, L.R.A. (medew.); Crone, E.A.M. (medew.); Doek, J.E. (medew.); Mesman, J. (medew.); Zon, K.A.M. van der (medew.) (Universiteit Leiden - Faculteit der Rechtsgeleerdheid, 2020)
      Ondanks dat de minder jarige in beginsel niet procesbekwaam is in civielrechtelijke procedures, moet de minderjarige wel worden betrokken in familie- en jeugdprocedures (boek 1 BW). Dit is voor minderjarigen van twaalf jaar en ouder vormgegeven met een zogenoemd hoorrecht. In dit onderzoek staat de vraag centraal of het mogelijk dan wel wenselijk is om de formele procespositie en het hoorrecht van de minderjarige in het Nederlandse civiele procesrecht uit te breiden en zo ja, op welke wijze. Hierbij wordt onderzocht wat de pedagogische en juridische voor- en nadelen daarvan zouden zijn. Dit onderzoek omvat derhalve twee aspecten: (I) het hoorrecht van minderjarigen in familie- en jeugdprocedures en (II) de procespositie van minderjarigen in familie- en jeugdprocedures. INHOUD: 1. Inleiding 2. Juridische analyse van de procespositie en het hoorrecht van minderjarigen 3. Inzichten van de pedagogische wetenschappen en de neuropsychologie 4. Praktijkonderzoek naar ervaringen met de civiele procespositie van minderjarigen 5. Naar een uitbreiding van de formele procespositie en het hoorrecht
    • Neuropsychologie en licht verstandelijke beperking - Een pilotonderzoek bij jongvolwassenen onder reclasseringstoezicht

      Platje, E.; Kooistra, M.; Zaalberg, A.; Kogel, C.H. de (WODC, 2019)
      Jongvolwassenen (in dit onderzoek 18 t/m 23 jaar) zijn het meest vertegenwoordigd onder reclassenten en recidiveren het meest. Dit is echter een groep met zeer diverse achtergronden en problematiek. Een deel heeft bijvoorbeeld te kampen met een licht verstandelijke beperking (LVB). Het doel van dit pilotonderzoek is om een beschrijving te geven van de neuropsychologische en LVB-kenmerken van jongvolwassen reclassenten. Daarnaast wordt, op basis daarvan, een aanzet geboden tot handvatten voor de bejegening en behandeling in de reclasseringspraktijk en voor vervolgonderzoek. Hieruit volgen de onderzoeksvragen: Hoe ziet de groep onder reclasseringstoezicht-gestelde jongvolwassenen er uit betreffende LVB-kenmerken als intellectuele en adaptieve beperkingen? Hoe ziet de groep onder reclasseringstoezicht-gestelde jongvolwassenen er uit betreffende neuropsychologische kenmerken? Welke handvatten voor de praktijk en adviezen voor onderzoek kunnen worden geformuleerd op basis van de bevindingen uit vraag 1 en 2?
    • Neurowetenschappelijke toepassingen in de jeugdstrafrechtketen - Inventarisatie instrumenten, preventie en interventie

      Cornet, L.J.M.; Bootsman, F.; Alberda, D.L.; Kogel, C.H. de (WODC, 2016)
      De doelstelling van het huidige rapport is een inventarisatie te bieden van de stand van zaken van praktijkgericht neurowetenschappelijk onderzoek op het gebied van meetinstrumenten, preventiemethoden en interventies die relevant zijn voor de jeugdstrafrechtketen.Daartoe zijn de onderstaande onderzoeksvragen geformuleerd:Wat is de stand van zaken van de neurowetenschappelijke kennis in relatie tot antisociaal gedrag in grote lijnen?a. Welke bruikbare neurowetenschappelijke instrumenten, preventiemethoden en interventies zijn er op korte termijn (twee tot vijf jaar) te verwachten? b. Hoe zouden deze in het beleid en de praktijk van de jeugdstrafrechtketen kunnen worden gebruikt?Welke neurowetenschappelijke onderzoeksonderwerpen met betrekking tot meetinstrumenten, preventiemethoden, interventies zijn op de middellange termijn (vijf tot tien jaar, tot 2020-2025) van belang voor een onderzoeksagenda? Met andere woorden, wat moet er worden onderzocht om noodzakelijke kennis te verwerven of kennis beter onderbouwd te krijgen en vervolgens deze meetinstrumenten, preventiemethoden en interventies daadwerkelijk te kunnen invoeren?Welke ethische en praktische aandachtspunten zijn er bij het gebruik van de desbetreffende neurowetenschappelijke kennis? Zie ook: Infographic Neurowetenschap en de aanpak van jeugdcriminaliteit (klik op 'view more files'). INHOUD: 1. Algemene inleiding 2. Methoden 3. Overzicht stand van de kennis over neurobiologische factoren en antisociaal gedrag 4. Instrumenten 5. Preventie 6. Interventie 7. Slothoofdstuk
    • Recente ontwikkelingen in de forensische zorg

      Wolf, M.J.F. van der; Noyon, L.; Gemmert, A.A. van; Tenneij, N.H.; Bulten, E.; Groeneweg, J.; Nagtegaal, M.H.; Borries, K. van; Rinne, Th.; Schönberger, H.J.M. (WODC, 2013)
      ARTIKELEN: 1. M.J.F. van der Wolf en L. Noyon - Zeven jaar na de Commissie Visser: een nieuw evenwicht? 2. A.A. van Gemmert en N.H. Tenneij - Forensische zorg anno 2013 en de plek van de tbs daarbinnen 3. E. Bulten en J. Groeneweg - Over behandeling, beleid en belangenstrijd in de forensische psychiatrie 4. M.H. Nagtegaal - Verkorten van de tbs-verblijfsduur: een weg uit de crisis? 5. K. van Borries, E. Bulten en Th. Rinne - Van stoornis naar neurocognitie in de behandeling van tbs-patiënten 6. H.J.M. Schönberger - Langdurig extramuraal toezicht op zedendelinquenten 7. Internetsites. SAMENVATTING: Nu bezuinigingen in de forensische zorg onontkoombaar lijken en waarschijnlijk drie tbs-inrichtingen hun deuren zullen moeten sluiten, wordt duidelijk dat de prijs van het strengere tbs-beleid te hoog is geworden. In het Masterplan Dienst Justitiële Inrichtingen wordt het voornemen geuit om de gemiddelde verblijfsduur in te korten van bijna tien jaar nu tot acht jaar. De uitvoerbaarheid van dit plan is een van de onderwerpen in dit themanummer, waarin vanuit wetenschappelijk onderzoek, beleid en behandelpraktijk wordt gereflecteerd op actuele vragen en ontwikkelingen in de forensische zorg.
    • Technologie, cognitie en Justitie

      Poot, H.J.G. de; Faber, E.E.C.; Peters, M.J.V.; Smeets, T.; Meijer, E.H.; Merkelbach, H.; Vedder, A.; Lokhorst, G.J.C.; Lamme, V.A.F.; Buruma, Y.; et al. (WODC, 2008)
      ARTIKELEN: 1. W.B. Teeuw, H.J.G. de Poot en E.C.C. Faber - De impact van convergerende technologieën op security-toepassingen 2. J. Jelicic, M.J.V. Peters en T. Smeets - Detectie van onjuiste herinneringen met hersenscans; voorlopig toekomstmuziek 3. E.H. Meijer en H. Merkelbach - Leugendetectie: oude waarheden en nieuwe technologie 4. A. Vedder - Convergerende technologieën, verschuivende verantwoordelijkheden 5. G.J.C. Lokhorst - Hersenen en recht: geen koninklijke weg 6. V.A.F. Lamme - Controle, vrije wil en andere kletskoek 7. Y. Buruma - Over biologie, technologie en strafrecht 8. J. Greene en J. Cohen - Neurowetenschappen veranderen niets en alles aan het rechtssysteem 9. Boekrecensie: J.A. den Boer over 'The ethical brain; the science of our moral dilemmas' van M.S. Gazzaniga SAMENVATTING: Dit themanummer gaat over de betekenis van nieuwe technologieën voor het werkterrein van justitie. Naast de invloed van digitale technologie staan momenteel ook de toenemende kennis over het menselijk brein en de (vermeende) biologisch determinanten van menselijk gedrag zeer in de belangstelling.
    • Voeding en justitiabelen: van strafelement naar rehabilitatie-instrument? - Kennissynthese over de relatie tussen voeding en gedrag bij justitiabelen en mogelijke toepassingen vanuit de voedingswetenschap voor de praktijk

      Zaalberg, A.; Vanhouche, A.-S. (medew.); Smoyer, A. (medew.); Kjaer Minke, L. (medew.) (WODC, 2018)
      Onderzoek naar het ontstaan van delinquent en crimineel gedrag is lange tijd sterk psychosociaal georiënteerd geweest. In de laatste decennia neemt de belangstelling voor andere verklaringen echter sterk toe. Zo raakt de criminologie steeds meer gewend aan de neurobiologische verklaringen van delinquent en crimineel gedrag, soms als alternatieve verklaring, soms als aanvulling op bestaande theorieën. Tot deze recente ontwikkeling hoort ook nieuwe kennis vanuit de voedingswetenschap. Deze kennis is echter nog niet eerder systematisch in beeld gebracht. Deze kennissynthese beoogt deze lacune te vullen.In de kennissynthese wordt een aantal onderwerpen behandeld. Enkele hiervan zijn algemeen. Er wordt uitleg gegeven over wat onder adequate voeding en tekorten wordt verstaan, daarnaast wordt ingegaan op mogelijke effecten van tekorten op gedrag. Meer specifiek wordt beschreven wat er vanuit de voedingswetenschap bekend is over behandelmogelijkheden bij tal van gedragsproblemen. Een apart hoofdstuk is gewijd aan voedingsinterventies bij justitiabelen, vooral gedetineerden. Tot slot wordt de justitiële context waarbinnen voeding een belangrijke rol speelt besproken. INHOUD: 1. Voeding en gedrag 2. Methoden 3. Tekorten en associaties met gedrag 4. Voedingsinterventies; algemeen 5. Voedingsinterventies bij justitiabelen 6. Eten in de gevangenis 7. Opbrengst 8. Summary 9. Literatuur
    • Vrije wil en verantwoordelijkheid

      Jong, F. de; Roef, D.; Meynen, G.; Vincent, N.; Haselager, W.F.G.; Leoné, F.; Toor, D.A.G. van; Stokkom, B.A.M. van; Boone, M.M.; Claessen, J.A.A.C. (WODC, 2013)
      ARTIKELEN: 1. F. de Jong - Wilsvrijheid en strafrechtelijke verantwoordelijkheid; een rondgang langs fysicalisme, connectionisme en belichaamde 2. D. Roef - Welke vrije wil heeft het strafrecht nodig? Over bewustzijn, brein en capaciteitsverantwoordelijkheid 3. G. Meynen - De psychiater en toerekeningsvatbaarheid 4. N. Vincent - Strafrechtelijke verantwoordelijkheid en de neurowetenschappen 5. W.F.G. Haselager, F. Leoné en D.A.G. van Toor - Data en interpretaties in de cognitieve neurowetenschap 6. B.A.M. van Stokkom - Actieve verantwoordelijkheid in het strafrecht; naar een brede opvatting van ‘recht doen’ 7. M.M. Boone - Vrije wil en verantwoordelijkheid in de strafuitvoering 8. J.A.A.C. Claessen - Strafrecht en Verlichting; over het karakter van een waarlijk verlicht strafrechtssysteem 9. Internetsites. SAMENVATTING: Deze uitgave van Justitiële verkenningen is voor een groot deel gebaseerd op bijdragen die zijn gepresenteerd op de expertmeeting 'Retrospectieve en prospectieve verantwoordelijkheid - schuld, toerekening, vrije wil, gedragsverandering: uitdagingen voor het strafrecht'. De meeting vond plaats op 27 september 2012 en werd georganiseerd door het Willem Pompe Instituut van de Universiteit Utrecht.