• Criminaliteit en veiligheid in mainports

      Fijnaut, C.; Madarie, R.; Kruisbergen, E.; Eski, Y.; Bisschop, L.; Roks, R.; Staring, R.; Brein, E.; Gestel, B. van (WODC, 2019)
      ARTIKELEN: 1. Cyrille Fijnaut - Havens en georganiseerde criminaliteit: een historische bespiegeling 2. Renushka Madarie en Edwin Kruisbergen - Transitcriminaliteit en logistieke knooppunten in Nederland 3. Yarin Eski - Tussen wal en schip. Etnografische inzichten in lokale havenbeveiliging 4. Lieselot Bisschop, Robby Roks, Richard Staring en Elisabeth Brein - Uitdagingen in publiek-private samenwerking in de aanpak van drugscriminaliteit in de Rotterdamse haven 5. Boekrecensie: Drugssmokkelaars en de deur in de haven - Barbra van Gestel over De Schiedamse cocaïnemaffia. Een corrupte douanier, doorgewinterde criminelen en duizenden kilo’s coke van Jan Meeus SAMENVATTING: In dit themanummer van Justitiële Verkenningen staan criminaliteit en veiligheid op zogenoemde mainports centraal. De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) stelt in het rapport Mainports voorbij uit 2016 dat transportknooppunten als de Rotterdamse haven en luchthaven Schiphol tegenwoordig niet meer gelden als dé motor van de Nederlandse economie. De regio’s waarin deze mainports zich bevinden dragen niet bovengemiddeld bij aan het bruto binnenlandse product. Toch hebben decennialange investeringen ertoe geleid dat Nederland beschikt over een moderne infrastructuur en de daarbij behorende faciliteiten op lucht- en zeehavens, die niet alleen een belangrijke rol spelen in de reguliere economie. Deze faciliteiten maken Nederland ook een populair land voor verschillende vormen van transitcriminaliteit. De Rotterdamse haven en Schiphol bieden tal van mogelijkheden voor illegale activiteiten waarbij Nederland soms fungeert als doorvoerland en dan weer als bestemmings- of productieland. In verreweg de meeste gevallen gaat het om de smokkel van drugs. Een intensievere aanpak van drugscriminaliteit op mainports heeft prioriteit, zo schrijft minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid in een brief van 16 november 2018 aan de Tweede Kamer. Vooral in de Rotterdamse haven lijkt er sprake van een stijging van de invoer van cocaïne. In 2018 werd een recordhoeveelheid van 19.000 kilo cocaïne onderschept en er zijn sterke aanwijzingen dat de inbeslagnames in 2019 nog hoger zullen uitvallen. Hoewel Schiphol ook een belangrijk logistiek knooppunt is in de context van georganiseerde criminaliteit, denk aan de smokkel van drugs, mensen en bedreigde dier- en plantensoorten, ligt het accent in dit themanummer op de rol van zeehavens. Historisch gezien hebben zeehavens – meer dan luchthavens - een belangrijke rol gespeeld bij de ontwikkeling van de georganiseerde criminaliteit. Naast de historie krijgen in dit themanummer ook de verschillende werkwijzen van drugssmokkelaars aandacht middels een analyse van opsporingsonderzoeken. Voorts wordt ingegaan op de rol van toezicht en controle op de mainports en op publiek-private vormen van samenwerking in de aanpak van drugscriminaliteit. Ten slotte is ook de kwetsbaarheid van (lucht)havenmedewerkers voor corruptie een belangrijk aspect van deze problematiek. Het is een onderwerp dat onder meer in de boekbespreking in dit themanummer uitgebreid aan de orde komt.
    • Krijgsmacht en politietaken

      Bervoets, E.; Eijgenraam, S.; Smeets, J.; Neuteboom, P.; Hovens, H.; Voetelink, J.; Timer, J.; Veenendaal, E. van; Noll, J. (WODC, 2018)
      ARTIKELEN: 1. Eric Bervoets en Sander Eijgenraam - Defensiehulp in het licht van een pluraliserende politiefunctie 2. Jos Smeets - Politie, krijgsmacht en ordehandhaving: Een historisch perspectief (1850-2000) 3. Peter Neuteboom en Hans Hovens - Hybridisering van de zwaardmachten: Realiteit of fictie? 4. Joop Voetelink - Krijger als opsporingsambtenaar? 5. Jaap Timmer - Politie en krijgsmacht samen in speciale eenheden voor de politietaak 6. Etienne van Veenendaal en Jörg Noll - Strategische sturing van de KMar bij dreigingen en crisissituaties SAMENVATTING: Dit themanummer gaat over de rol van de krijgsmacht in de binnenlandse rechtshandhaving. Interne en de externe veiligheid zijn tegenwoordig op allerlei manieren en in toenemende mate verweven. Denk bijvoorbeeld aan internationale spanningen die kunnen leiden tot lokale polarisatie tussen bevolkingsgroepen, ook wel glocalisering genoemd. Ook de terrorismedreiging in de afgelopen twintig jaar vloeit direct voort uit gewapende conflicten in het buitenland en brengt nieuwe dilemma’s met zich mee, zoals de terugkeer van Syriëgangers. Een fenomeen als cybercrime is in zijn aard eveneens internationaal. Daarnaast heeft lokale criminaliteit vaak internationale aspecten. Tegen deze achtergrond zien we dat militairen in de afgelopen decennia veelvuldig zijn ingezet bij internationale vredesoperaties. Daardoor is de krijgsmacht zelf van karakter veranderd en hebben militairen extra vaardigheden moeten ontwikkelen die gericht zijn op op het uitvoeren van veiligheidstaken in een civiele omgeving, dit in samenwerking met burgers en civiele organisaties (‘constabularisering’). Bovendien heeft de krijgsmacht door deze veranderende taken nu meer technische hulpmiddelen in huis die tevens nuttig zijn bij de opsporing van commune misdrijven. Het is tegenwoordig niet ongewoon dat militairen taken uitvoeren die sterk doen denken aan het werk van opsporingsdiensten: het veiligstellen van bewijs voor een (internationale) strafzaak, het onderscheppen van partijen drugs of bijvoorbeeld een rechercheteam van de politie in Nederland bijstaan met een speciaal zoekteam met geavanceerde apparatuur. De defensiehulp aan politie en justitie wordt niet slechts geleverd door de opsporingsambtenaren van de Koninklijke Marechaussee, maar juist ook door militairen van ‘groene’ legeronderdelen. Dit gebeurt in het kader van zogeheten ‘nationale operaties’. Deze militaire bijstand is niet onomstreden en levert soms wrijvingen op tussen de krijgsmacht en de politieorganisatie. Verder zullen we zien dat de grenzen tussen de politie en de krijgsmacht in de praktijk altijd fluïde zijn geweest, dit in weerwil van officiële uitgangspunten. Voor de hand ligt in dat verband de Koninklijke Marechaussee te noemen, een politieorganisatie met een militaire status. Tot zeker de Tweede Wereldoorlog verzorgde de Marechaussee de basispolitietaak in grote delen van Nederland. Deze hybride organisatie opereert in het grensgebied van krijgsmacht en politiebestel. Dat geldt eveneens voor de speciale eenheden die in Nederland verantwoordelijk zijn voor terreurbestrijding en het aanhouden van gevaarlijke verdachten. Ook daaraan wordt aandacht besteed in dit nummer.
    • Veiligheid in het luchtruim

      Verrest, P.A.M.; Bevers, J.A.C.; Bron, R.P.; Hoog, D. de; Dijk, W.C.J.M. van; Mendes de Leon, P.M.J.; Gurvits, M. (medew.); Schnitker, R.M.; Baksteen, B.; Dunk, F.G. von der (WODC, 2007)
      ARTIKELEN: 1. P.A.M. Verrest en J.A.C. Bevers - Rechtshandhaving in het luchtruim 2. R.P. Bron en D. de Hoog - Civiele luchtvaart en terroristische incidenten, historische ontwikkelingen en toekomstige trends 3. W.C.J.M. van Dijk - Toegang tot een veilig luchtruim; 'security' op luchthavens 4. P.M.J. Mendes de Leon, m.m.v. M. Gurvits - De ontwikkeling van een trans-Atlantische luchtvaartrelatie in de periode 1992-2007 5. R.M. Schnitker - Het melden van voorvallen in de luchtvaart binnen een 'just culture' 6. B. Baksteen - Dilemma's van een gezagvoerder 7. F.G. von der Dunk - Ruimtepuin en ruimterecht 8. Internetsites. SAMENVATTING: Gezien de internationale context roept het streven naar veiligheid in het luchtruim tal van interessante vragen op op het terrein van wet- en regelgeving, internationale verdragen, rechtsmacht, rechtshandhaving en -vervolging. Er bestaat een grote variëteit aan overtredingen en misdrijven die kunnen worden begaan, zowel delicten aan boord van vliegtuigen als tegen en met het gebruik van vliegtuigen. Vanuit het perspectief van de reguliere rechtshandhaving zijn de omstandigheden waaronder luchttransport plaatsvindt uniek: in een vrijwel geïsoleerd en kwetsbaar voertuig worden internationale grenzen met grote snelheden gepasseerd.