• Civiele rechtspraak

      Eshuis, R.J.J.; Diephuis, B.J. (WODC, 2018)
      Dit factsheet heeft de civiele rechtspraak als onderwerp. Het is een geactualiseerde versie van het vierde hoofdstuk uit de publicatie ‘Rechtspleging Civiel en Bestuur’, dat in 2013 voor het laatst in druk verscheen. De gepresenteerde gegevens omvatten in- en uitstroomgegevens, doorlooptijden en gegevens over het soort geschil en het financieel belang.
    • De gekozen achternaam - Betekenis en gebruik van de wijziging van artikel 5 van het Burgerlijk Wetboek

      Klijn, A.; Beijers, G. (WODC, 2002)
      Sinds 1 januari 1998 kunnen ouders kiezen welke achternaam hun (toekomstige) kinderen zullen krijgen: die van vader of die van moeder. Die wet, een historische ingreep in ons napoleontisch naamstelsel, stamt uit een in 1978 verschenen rapport van de inmiddels opgeheven Emancipatiekommissie. Daarin werd de tenachterstelling van de vrouw op dit punt gesignaleerd. Toch, anders dan misschien op het eerste gezicht wordt gedacht, wordt met de wet niet een stimulans tot het doen van een bepaalde keuze beoogd. De overheid heeft geen intrinsiek belang bij de feitelijke keuze. Daarover gaat zij niet, dat is het belang van de ouders. De wet dient er slechts toe keuzevrijheid te bieden onder zo gunstig mogelijke voorwaarden voor een gelijkwaardig verlopend besluitvormingsproces. Dit onderzoek vormt een sociaal-wetenschappelijke evaluatie van de betekenis van de nieuwe wet. Na om en nabij vier jaar wordt een balans opgemaakt. Het huidige stelsel blijkt duidelijk aan te sluiten bij de gedurende het afgelopen decennium duidelijk gewijzigde opvatting van de Nederlandse bevolking; de individuele keuzevrijheid staat daarin centraal. Ook blijkt dat in het overgrote deel van de situaties de ouders snel, gemakkelijk en op een voor hen bevredigende wijze tot een keuze komen. Daarin ligt volgens de auteurs dan ook de betekenis van de wet; zonder het wegnemen van de wettelijke belemmering van het oude regime zou de huidige situatie onder grote spanning staan. Dat die keuze slechts voor een klein deel van de kinderen - geschat wordt vijf procent - resulteert in de moeders naam, is in zekere zin bijzaak. De hooggewaardeerde keuzevrijheid vormt echter tevens de basis voor kritiek op het geldende stelsel. Want waarom beperkt de overheid de keuze slechts tot het eerste kind door te bepalen dat binnen het gezin eenheid van achternaam moet bestaan? Daarnaast lijkt de wet ook geen voorwaarde te scheppen voor gelijkwaardig overleg daar waar de partners onoverbrugbare meningsverschillen hebben. INHOUD: 1. Vraagstelling en achtergrond 2. Naamgeving en naambeleving 3. De gemeente als kennisprovider 4. Gezamenlijk kiezen voor een naam 5. De naamwetgeving in terugblik
    • Draagmoederschap en andere vormen van voortplanting

      Unknown author (WODC, 1985)
      De nieuwe ontwikkelingen op het gebied van de voortplanting staan sinds enige tijd volop in de belangstelling. Voor de redactie van Justitiele Verkenningen was dit een reden om in een themanummer over dit onderwerp, getiteld: `draagmoederschap en andere vormen van voortplanting', een aantal artikelen bijeen te brengen, die elk vanuit een andere invalshoek deze ingewikkelde materie belichten.
    • Effectuering van omgang in rechtsvergelijkend perspectief

      Chin-A-Fat, B.E.S. (Vrije Universiteit Amsterdam, 1999)
      Dit rapport schetst een beeld van de situatie met betrekking tot de theorie en praktijk van de handhaving van omgangsregelingen in Nederland, België, Duitsland, Frankrijk en Engeland. De vragen die aan de orde komen, zijn:Welke effectueringsmiddelen/sancties zijn in de praktijk ontwikkeld en/of in de wet expliciet opgenomen in verband met omgang?Wie kunnen op deze middelen een beroep doen of sancties vragen en onder welke voorwaarden?Wie zijn bij de toepassing betrokken, met welke bevoegdheden?Hoe vaak worden de beschikbare middelen werkelijk gebruikt en wat is er bekend over de effectiviteit?
    • Huwelijk of geregistreerd partnerschap? - Een evaluatie van de Wet openstelling huwelijk en de Wet geregistreerd partnerschap

      Boele-Woelki, K.; Curry-Sumner, I.; Jansen, M.; Schrama, W. (WODC, 2006)
      Het doel van dit onderzoek is om naar aanleiding van de invoering van het geregistreerd partnerschap en de openstelling van het huwelijk voor paren van gelijk geslacht inzicht te verkrijgen in het functioneren van het huidige relatierecht. Daarbij gaat het in de eerste plaats om de vraag of zich knelpunten voordoen die het goed functioneren van de wetgeving in de weg staan. In de tweede plaats is het van belang welke rol het geregistreerd partnerschap naast het opengestelde huwelijk vervult.
    • Marokko

      Obdeijn, H.; Buskens, L.P.H.M.; Velden, F.J.A. van der; Manouzi, A.B.L. El; Valk, I. van der; Bouddouft, S.; De Mas, P.; Harchaoui, S. (WODC, 2001)
      ARTIKELEN: 1. H. Obdeijn - De democratische transitie in Marokko 2. L.P.H.M. Buskens - Wachten op de koning; recente discussies over islam, familierecht en politiek in Marokko 3. F.J.A. van der Velden - Marokkaans en Nederlands familierecht; botsende concepten en praktische oplossingen 4. A.B.L. El Manouzi - De Marokkaanse politie; rechtsvacuüm, interne crisis en de erosie van legitimiteit 5. I. van der Valk - Een loodzware erfenis; geschonden mensenrechten in Marokko 6. S. Bouddouft - Marokkaanse migratiepolitiek; toezicht op arbeidsmigranten en hun valuta 7. P. De Mas - De poreuze noordkust van Marokko; migratie, smokkel en hasj 8. S. Harchaoui - Hedendaags kwaad revisited; kanttekeningen bij de Marokkaanse criminaliteit in Nederland SAMENVATTING: Dit nummer beoogt zicht zicht bieden op de economische, politieke en religieuze ontwikkelingen binnen Marokko. Met name de democratische transitie die het land momenteel doormaakt. Hoe verhouden de vernieuwers en de traditionalisten zich tot elkaar? Wat zijn de gevolgen van de democratische transitie op onder andere het functioneren van de politie, het opereren van criminele groepen en het handhaven van de mensenrechten? Hoe tracht Marokko greep te houden op de arbeidsmigranten in Europa? Wat is het economisch belang van de hasjhandel en de mensensmokkel? Deze vragen komen in dit nummer uitvoerig aan bod.
    • Meeroudergezag: een oplossing voor kinderen met meer dan twee ouders? - Een empirisch en rechtsvergelijkend onderzoek

      Antokolskaia, M.V.; Schrama, W.M.; Boele-Woelki, K.R.S.D.; Bijleveld, C.C.J.H.; Jeppesen de Boer, C.G.; Rossum, G. van (Vrije Universiteit - Faculteit der Rechtsgeleerdheid, 2014)
      Het doel van dit onderzoek is om in kaart te brengen of er in meeroudergezinnen als gevolg van de huidige regeling van het gezag problemen zijn, en zo ja, of meeroudergezag daarvoor een oplossing is en wat de gevolgen daarvan zouden zijn. Een tweede doel van dit onderzoek is om op te sporen of er problemen zijn met betrekking tot de juridische vastlegging van de rolverdeling tussen ouders in meeroudergezinnen, en zo ja, of deze kunnen worden opgelost door een wettelijke regeling te treffen voor een (al dan niet verplicht) donorschapsplan c.q. stiefouderplan. INHOUD: 1. Deel I: Inleiding 1. Aanleiding voor het onderzoek 2. Onderzoeksvragen 3. Afbakening en operationalisering 4. Methoden 5. Rechtspositie van de ouders in meeroudergezinnen 6. Plan van behandeling en terminologie, Deel II: Een juridisch perspectief op gezag 1. Onderzoeksvragen en methode 2. Gezagsrecht in Nederland 3. Gezagsrecht in Engeland 4. Vergelijkende synthese gezagsrecht, Deel III: Een empirisch perspectief op gezag 1. Inleiding 2. Methoden voor beide typen gezinnen 3. Resultaten en analyse empirisch onderzoek, Deel IV: Conclusies 1. Intentionele gezinnen 2. Niet-intentionele gezinnen 3. Slot
    • Modern gezinsleven en het recht

      Roeters, A.; Bucx, F.; Schrama, W.M.; Rutten, S.W.E.; Geurts, T.; Verstappen, L.C.A. (WODC, 2016)
      ARTIKELEN: 1. A. Roeters en F. Bucx - Continuïteit en verandering in het Nederlandse gezinsleven: Gezinsvormen, arbeidsmarktparticipatie en tijdsbesteding 2. W.M. Schrama - Aanpassing afstammings- en gezagsrecht gewenst voor ongehuwd samenwonende ouders 3. S.W.E. Rutten - Ouderschap en ouderlijk gezag bij niet-erkende islamitische huwelijken 4. T. Geurts - Het belang van grootouders in hedendaagse gezinnen en het recht op omgang met kleinkinderen 5. L.C.A. Verstappen - De modernisering van het huwelijksvermogensrecht: Een historisch perspectief SAMENVATTING: Het Nederlandse gezins- en familieleven heeft in de afgelopen decennia de nodige veranderingen ondergaan. Zo zijn moeders in groten getale – veelal in deeltijd – gaan participeren op de arbeidsmarkt en is de actieve betrokkenheid van vaders bij de opvoeding van kinderen gegroeid. Ook in de keuzes voor relatievormen zijn veranderingen te zien. Het aantal huwelijken en geregistreerd partnerschappen van gelijk geslacht is toegenomen. Tegelijkertijd zijn trouwen en geregistreerd partnerschap steeds minder vanzelfsprekend geworden, terwijl ongehuwd samenwonen in populariteit is toegenomen. Ook komt het fenomeen eenoudergezin veel vaker voor dan vroeger. Soms is dat een gevolg van echtscheiding, soms een bewuste keuze. De toename van het aantal (echt)scheidingen heeft ertoe geleid dat veel kinderen in de praktijk meerdere ouders hebben, doordat hun gescheiden biologische ouders weer nieuwe partners vinden. Een van de taken van de in 2014 ingestelde Staatscommissie Herijking Ouderschap is dan ook om te bezien of het huidige wettelijke uitgangspunt dat een kind niet meer dan twee juridische ouders kan hebben en niet meer dan twee personen het gezag over hem kunnen uitoefenen, aan herziening toe is. Dit themanummer van Justitiële verkenningen worden enkele ontwikkelingen in het moderne gezins- en familieleven besproken en wordt ingegaan op de vraag of en hoe het familierecht met deze maatschappelijke ontwikkelingen zou moeten meegroeien. Tevens is er aandacht voor de recente ingrijpende hervorming van het huwelijksvermogensrecht.
    • Monitor Rechtsbijstand en Geschiloplossing - nulmeting: periode 2000-2009

      Croes, M.T.; Geurts, T.; Voert, M.J. ter; Zwenk, F. (WODC, 2010)
      De uitgaven aan gesubsidieerde rechtsbijstand zijn de afgelopen jaren sterk toegenomen. Deze monitor behoort bij het Programma Rechtsbijstand en Geschiloplossing, een programma van het Ministerie van Justitie dat gericht is op het realiseren van zowel verbeteringen in de kwaliteit van de dienstverlening door de overheid binnen het justitiedomein als structurele besparingen op de gesubsidieerde rechtsbijstand en de rechtspraak. Naast de maatregelen zelf bespreekt deze nulmeting ook de terreinen waarop deze maatregelen betrekking hebben. Dit betreft met name de aantallen toevoegingen die zijn vastgesteld, de aantallen rechtszaken die zijn gestart of gevoerd en de uitgaven die aan deze toevoegingen en rechtszaken zijn gedaan over de periode 2000-2009. INHOUD: 1. Inleiding 2. Algemene maatregelen 3. Bestuursrecht 4. Familierecht 5. Strafrecht 6. Consumentenrecht
    • Monitor rechtsbijstand en geschiloplossing 2011

      Voert, M.J. ter; Geurts, T.; Os, R.M.V. van (WODC, 2012)
      In 2010 is de nulmeting van de monitor Rechtsbijstand en Geschiloplossing verschenen (zie link bij: Meer informatie). De monitor heeft tot doel periodiek te rapporteren over de stand van zaken met betrekking tot de realisatie van maatregelen die gericht zijn op structurele besparingen op de gesubsidieerde rechtsbijstand en de rechtspraak. De vraagstelling van dit onderzoek luidt: Hoe heeft het aantal vastgestelde toevoegingen en gerechtelijke procedures zich ontwikkeld tussen 2000 en 2010 en hoe hoog zijn de bijbehorende uitgaven? Wat zijn de belangrijkste wijzigingen in vergelijking met de eerste monitor? INHOUD: 1. Inleiding 2. Ontwikkelingen rechtspraak en gesubsidieerde rechtsbijstand 3. Bestuursrecht 4. Familierecht
    • Schaalgrootte rechtspraak in eerste aanleg - Veranderingen in de grootte van rechtspraaklocaties onder invloed van de Herziening van de Gerechtelijke Kaart in 2013

      Eshuis, R. (WODC, 2017)
      In 2013 werd de ‘Gerechtelijke Kaart’ van Nederland ingrijpend herzien. Het aantal arrondissementen en locaties waar kantonrechters zitting houden werd aanmerkelijk kleiner. Dat leidt tot schaalvergroting bij de resterende arrondissementen en locaties. Deze factsheet beschrijft die ontwikkeling.Zie ook het bijbehorende onderzoeksrapport De rechter op afstand (Cahier, 2017-4) (zie link bij: Meer informatie).
    • Vrouw en recht

      Unknown author (WODC, 1997)
      Uitgangspunt in onze rechtsstaat is dat ieder persoon voor de wet gelijk is. Het is echter de vraag hoeveel realiteitswaarde dit uitgangspunt heeft. Immers de posities en omstandigheden waarin mensen zich bevinden zijn in meer of mindere mate ongelijk. Onder het mom van gelijke rechten en plichten weten velen hun bestaan zo in te richten dat minder aantrekkelijke taken anderen toevallen. Orwell schreef het al: 'sommigen zijn meer gelijk dan anderen'. Kortom, formele gelijkstelling is weliswaar verworven, maar de ongelijkheid woekert onderhuids voort. Om die sluipende verschillen te expliciteren achten velen het begrip 'gender' zeer geschikt. Gender duidt op het 'sociale geslacht': hoe worden mensen tot man en vrouw gemaakt? Veel begrippen en theorieën die een plaats hebben gevonden in het recht, hebben een 'genderlading'. De belangstelling voor vrouwenemancipatie is de laatste jaren enigszins weggeëbt. Dat heeft waarschijnlijk te maken met de successen die op het terrein van emancipatie zijn geboekt. Ook het feit dat de Emancipatieraad dit jaar is opgeheven is door velen opgevat als teken dat het proces van vrouwenemancipatie voltooid zou zijn. Inderdaad, vrouwen zijn in het onderwijs en het arbeidsproces in toenemende mate succesvol. Vrouwen grijpen hun kans en participeren op allerlei niveau's in de maatschappij. Maar, zo zeggen velen: nog altijd op mannelijke voorwaarden. Ondanks alle verbeteringen aangaande zorgverlof, deeltijdbanen en kinderopvang blijven mannelijke normen domineren.
    • Wenskinderen

      Unknown author (WODC, 1996)
      De discussies over IVF en adoptie, maar ook over (anonieme) zaaddonors, draagmoeders, eenoudergezinnen en stiefouderschap dienen we te plaatsen tegen de achtergrond van een sterk gegroeide, vaak hevige ldnderwens. Kinderen zijn geen bron meer van gezinsinkomsten maar, zoals C. van Nijnatten in zijn artikel stelt, een 'precieus object van verlangen'. De claim 'recht op een kind' lijkt steeds meer ingang te vinden. Dat heeft bedenkelijke kanten want het kind kan moeilijk aan alle geprojecteerde verlangens en verwachtingen beantwoorden. Een aantal auteurs in dit themantunmer onderwerpt deze ontwikkeling aan een kritische beschouwing. Moeten ldnderen het leven van ouders zin geven? Dienen zij ter compensatie van onvervulde ambities? Moet het kind voorzien in de liefdesbehoefte die volwassenen niet meer bij elkaar kunnen bevredigen? Andere auteurs bezien het vraagstuk vanuit de invalshoek van emancipatie en rechtsgelijkheid. Ze constateren dat het familierecht niet meer aansluit op de jongste maatschappelijke ontwikkelingen (echtscheidingen, eenoudergezinnen, kunstmatige voorplanting, enzovoort) of benadrukken dat discriminatie van alternatieve samenleefvormen niet geoorloofd is.